Luchtfoto kerkebuurt
Hoe oud is Soest?
“Door grafheuvels uit het jaar 2000 v. Chr. is duidelijk dat hier al vroeg mensen rondtrokken. De meest noordelijke grafheuvel in Soest ligt op het Enghenbergje, op de Zuidelijke Eng, ten westen van Station Soest-Zuid, in het natuurgebied de Stompert liggen grafheuvels en ook vind je langs de Monnikenboschweg twee mogelijke grafheuvels. Maar de vroegste vermelding waarin Soest zelf wordt genoemd komt uit 1028.”
Wat is het kenmerkende van Soest?
“De Soester Eng, een open en opvallend heuvelachtig akkerbouwgebied dat door de gemeente loopt, speelt een centrale rol in het dagelijks leven van bijna alle inwoners. Soest was ooit een lintdorp. De kern van Soest, met zijn winkels en voorzieningen, zit aan de noordelijke kant. Een groot deel van de bewoners woont buiten deze kern en moet dagelijks over de Eng om daar te komen. Heel apart en bijzonder.”
René van Hal, geboren én opgegroeid in Soest
Hoe is dit te verklaren vanuit de historie?
“De lintbebouwing aan die kant ontstond doordat de eerste hoeven (boerderijen) als een lint gebouwd werden, onderaan de Eng. Dit in opdracht van de bisschop van Utrecht. Deze hoeven stonden met het woongedeelte van de boerderij aan de kant van de hooggelegen akkers en met hun schuren aan de kant van de natte weidegronden, aan de toenmalige Zuiderzee. Als je nu op de Dalweg staat en richting de A1 kijkt, kijk je de richting op waar vroeger de Zuiderzee lag.”
Welke activiteiten vonden er plaats op de hoeven?
“Op deze boerderijen was veehouderij het belangrijkste. Om die dieren eten te geven, was landbouw nodig; het was dus een gemengd bedrijf. Ze hielden koeien, schapen en waren actief met bijenteelt op de heide. De heidevelden waren heel belangrijk, daar was heel veel strijd om; van wie de heidevelden waren en wie daar bijenkorven konden neerzetten.”
Er is veel gestreden in Soest?
“Klopt. Al in 1278 vond er op de Eng een veldslag plaats tussen Holland en Utrecht. En ook in 1355 was er een veldslag, dit keer tussen een Hollands en een Stichts leger. Rond 1500 richtte de beruchte Gelderse krijgsheer Maarten van Rossum grote schade aan in Soest. En tijdens de Tachtigjarige Oorlog (van 1568 tot 1648) was hier ook een strijd tussen de adel en de burgerij.”
Hoe heeft Soest zich ontwikkeld?
“Soest is langzaam gegroeid, in de 14de eeuw werd er, naast de hoeven, steeds meer gebouwd, zoals de kloosters Mariënburgh en Mariënhof en de Oude Kerk. Rondom die kerk zijn vervolgens huizen gebouwd en zo breidde Soest verder uit. Het dorp Hees, dat ouder is dan Soest en waar ook verschillende hoeven stonden, is rond 1600 onder zandverstuivingen begraven. De naam Hees zie je nog veel terug in het Soest van nu.”
Oude Kerk in Soest
Hoe past de ontwikkeling van Soesterberg hierin?
“Soesterberg ontwikkelde zich anders dan Soest. In 1840 is de naam ‘Soesterberg’ pas voor het eerst terug te vinden in documenten. Soesterberg ontstond door de weg tussen Utrecht en Amersfoort; de 'Wegh der Weegen’. Hierdoor werden daar buitenhuizen gebouwd. Maar de plek ontwikkelde zich pas echt verder vanaf het moment dat Kamp van Zeist werd ingericht en het vliegveld werd aangelegd; het begin van de militaire luchtvaart in Nederland. Na het aanleggen van de spoorweg tussen Utrecht en Amersfoort (in 1863), ging het vervoer van mensen bovendien makkelijker en vestigden steeds meer mensen zich hier.”
Je ziet veel villa’s in de omgeving van Soestdijk, hoe is dat zo ontstaan?
“In die omgeving ontstonden de eerste grote buitenhuizen toen de burgemeester van Amsterdam en later de koninklijke familie naar Soestdijk kwamen. Dit trok weer mensen van buiten aan die daar ook buitenhuizen bouwden. Maar Soest was vroeger een echt boerendorp. Tot de 19de eeuw was alles gemeenschappelijke grond, maar na het instellen van de gemeente, ontstonden de eerste boereneigendommen. In 1800 stonden veel dagloners, (boeren)knechten en landbouwers ingeschreven. Vanaf toen steeg het inwonersaantal ook fors (het verdubbelde tussen 1920 en 1930 van 7.457 naar 13.489 inwoners en groeide door naar 47.998 inwoners in 2024).”
Wat is er nog zichtbaar in Soest uit het verleden?
“De oudste herberg die nog bestaat, is De Drie Ringen (1580). Deze staat achter de kerk met de originele dorpspomp, die overigens wel daarheen verplaatst is. Ook verschillende boerderijen bestaan nog, ze staan aan wat men ‘De grote weg’ noemt, inmiddels opgedeeld in allerlei losse straatnamen. Dit was ooit een zandpad waar handelsreizigers langskwamen op paard en wagen, waardoor er diepe sporen in het zand ontstonden. Helaas kun je die niet meer zien, zo’n honderdvijftig jaar geleden zijn de wegen verhard.”
De canon van Soest
De Historische Vereniging Soest heeft een canon samengesteld, dit geeft een mooi tijdsbeeld van de historie van Soest.
Meer informatie is te vinden op www.hvsoest.nl
Oude kaart uit 1885 waarop te zien is hoe Soest in die tijd was ingericht.