Hoe is het vliegveld ontstaan?
“In 1910 richtten twee autohandelaren, Verwey en Lugard, het heideveld in als burgervliegveld. De motorvliegerij kwam toen net op en je kon op dit vliegveld bij hen leren vliegen. Naast het vliegveld stond een theehuis. Zij organiseerden vliegshows om mensen te vermaken.”
Wouter Boom, bevlogen amateurhistoricus
Wanneer kreeg het leger belangstelling?
“In 1913 kocht Defensie het terrein en werd er een luchtvaartafdeling opgericht. Door die vliegshows en andere activiteiten kreeg het leger, dat al in omgeving van Soest zat, namelijk interesse in het gebruik van vliegtuigen voor luchtverkenning. Daarvoor deden ze dit met heteluchtballonnen, maar een vliegtuig was natuurlijk veel beter bestuurbaar. Vliegbasis Soesterberg is dus de bakermat van de militaire luchtvaart, hier is het begonnen.”
Wat was de invloed van de Eerste Wereldoorlog op het vliegveld?
“Nederland besefte zich dat het belangrijk was zich te beschermen. Er werd op het vliegveld getest, getraind en verschillende eenheden stonden paraat om in actie te komen wanneer nodig. Ook groeide het aantal vliegtuigen op het vliegterrein.”
Waarom wilden de Duitsers dit vliegveld veroveren in de Tweede Wereldoorlog?
“Het vliegveld lag op een handige plek. Het was groot, er lagen al wegen en een spooraansluiting, en het lag ver genoeg van de kust af. Daardoor was het moeilijker om het aan te vallen. En de spoorlijn konden ze gebruiken om zwaar materiaal te vervoeren.”
Hoe hebben ze het in handen gekregen?
“Met onder andere auto’s en luchtafweer op het vliegveld is geprobeerd de plek te verdedigen, maar in mei 1940 was het vliegveld al snel overgenomen door de Duitsers. Ik heb in Duitse documenten bijna niets over de strijd gelezen, dus de Duitsers hebben waarschijnlijk niet veel weerstand ervaren. In korte tijd bouwden ze verharde startbanen, gebouwen voor personeel en opslagplaatsen voor munitie en onderdelen. Het vliegveld werd verdedigd door meerdere luchtafweerstellingen die op en in de directe omgeving, in Soesterberg, Soest en Bilthoven, rond het vliegveld lagen. Op het hoogtepunt werkten er zo’n drieduizend Duitse en Nederlandse burgers en militairen op en rond het vliegveld.”
Wat deden ze daar?
“Vanaf augustus 1940 gebruikten de Duitsers het vliegveld om Engeland aan te vallen: de ‘Slag om Engeland’. Elke avond en nacht vlogen er vliegtuigen vanuit Soesterberg naar Engeland om havens en fabrieken te bombarderen. Geallieerde vliegtuigen gingen terug in de aanval, hierbij werd vaak over en weer geschoten waarbij de granaatscherven zelfs in Soest over de huizen kletterden.”
Hoe eindigde het?
“In maart 1944 werd het vliegveld voor het eerst zwaar gebombardeerd door de geallieerden. De schade werd snel hersteld, maar in augustus en september volgden nieuwe aanvallen. Toen besloot de Duitse Luftwaffe (de luchtmacht van nazi-Duitsland) het vliegveld bijna niet meer te gebruiken en in april 1945, net voor de bevrijding, maakten de Duitsers alles kapot. Ze plaatsten bommen in de grond en bliezen het vliegveld op. Het verzet probeerde de explosieven nog onklaar te maken, maar dat is niet gelukt. Alles werd vernietigd: de gebouwen, banen en installaties.”
Wat gebeurde er na de Tweede Wereldoorlog?
“Na de oorlog werd het vliegveld eerst niet gebruikt door het leger. De KLM gebruikte het om nieuwe piloten op te leiden. In 1948 werd de Koninklijke Luchtmacht opgericht. Vanaf dat jaar kwamen er weer militaire vliegtuigen en nieuwe hangaars.”
Welke rol speelde het vliegveld tijdens de Koude Oorlog?
“In 1954 kwam de Amerikaanse luchtmacht naar het vliegveld. De Amerikanen hielpen met de verdediging van Nederland. Ze bouwden hier hun eigen winkels, scholen en andere voorzieningen. Veel Amerikanen vonden het zo fijn in Soest, dat het één van de vliegvelden was waar het vaakst om verlenging van de dienst werd gevraagd. In 1994 verlieten de laatste Amerikanen de vliegbasis.”
Welke activiteiten vonden er daarna nog plaats?
“Geregeld kwamen buitenlandse vliegtuigen op bezoek, dat trok veel vliegtuigspotters aan. Ook ik stond daar vaak bij. Ik ben heel vaak te laat thuisgekomen, omdat we langer dan verwacht stonden te wachten op een bijzonder toestel. Dat zullen veel mensen uit Soest en omgeving herkennen. Na het vertrek Amerikanen stonden er nog helikopters tot de sluiting. En het gebied rond het vliegveld bleef militair terrein, je kon daar dan ook niet zomaar rondlopen.”
Wat is er nu nog te zien?
“In 2008 ging het vliegveld dicht. De provincie Utrecht nam het terrein over. Veel gebouwen zijn toen afgebroken. In 2014 ging het gebied open voor iedereen. Sindsdien heet het Park Vliegbasis Soesterberg. Het park is nu van Utrechts Landschap. Er is nog weinig met het blote oog te zien van de geschiedenis; het is belangrijk dat mensen weten wat hier allemaal is gebeurd en dat de kennis over het verleden wordt gedeeld.”
