.jpg)
Een impressie van de Amersfoortseweg, zoals hij eruit had moeten zien. Tekening van Mikko Kriek
Wat is de Wegh der Weegen?
“Het is een oude verbindingsweg tussen Amersfoort en De Bilt. De weg begint bij de Galgenberg in Amersfoort en loopt door tot aan de Utrechtseweg bij De Bilt, tegenover landgoed Vollenhoven. Vroeger was het een rommelige zandweg die af en toe door particulieren met paard en wagen gebruikt werd. Tot aan de aanleg van de A28, was het de belangrijkste weg tussen Utrecht en Amersfoort. We kennen het nu als de Utrechtseweg – Amersfoortsestraat – Banningstraat – Rademakerstraat – Amersfoortseweg.”
Cees Dubbeld, penningmeester van de Stichting Wegh der Weegen
Wat is de Galgenberg?
“De Galgenberg is een heuvel op de Amersfoortse Berg van ruim 3 meter hoog. Hier stond tussen 1550 en 1809 een galg, met zeven bomen eromheen. Mensen die in Amersfoort ter dood werden veroordeeld, werden daar opgehangen. Het was bedoeld om mensen van buiten de stad af te schrikken: ‘Hier worden misdadigers gestraft, dus gedraag je goed.’ Het was een kenmerkende en belangrijke plek in die tijd, niet vreemd dus dat de weg daar startte.”
De Galgenberg van Amersfoort met links de radbraakpaal en de stad op de achtergrond. Een tekening door Jan de Beyer uit 1749
Van wie kwam het idee voor de weg?
“Van de stad Amersfoort. Zij wilden de verbinding tussen Utrecht en Amersfoort verbeteren waardoor de economie zou groeien, vooral na de Tachtigjarige Oorlog (1568-1648) was hier behoefte aan. De Staten van Utrecht hielpen hier vervolgens graag aan mee.”
Wie maakte het ontwerp?
“Het plan kwam in 1650 van Jacob van Campen (1596-1657), een bekende architect. Hij ontwierp bijvoorbeeld ook het Paleis op de Dam in Amsterdam en Het Mauritshuis in Den Haag. Van Campen woonde op het landgoed Randenbroek in Amersfoort, daarom kreeg hij deze opdracht. Aan de weg moesten buitenhuizen komen. De bouwgrond werd gratis aangeboden aan de stedelijke elite, maar dan moesten zij wel helpen om de weg goed te onderhouden. Die landgoederen bestaan nog steeds, zoals de Oude Tempel, Oud Zandbergen en Vollenhoven.”
Hoe zag de weg eruit?
“Het ontwerp was bijzonder; de weg was 11 kilometer lang, 60 meter breed en liep kaarsrecht. Aan beide kanten van de weg stonden drie rijen eikenbomen. De grond was ingedeeld in ‘vakken’ die allemaal even groot waren (100 Geldersche roeden, dat is 376 meter breed en de helft zo diep). Ieder vak werd gescheiden door een zogenoemde sortie, het Franse woord voor uitgang. Deze sortie werd van wallen met beplanting voorzien en werd gebruikt als toegang voor de schapenkudden naar de erachter gelegen heide. De vakken 5 t/m 15 liggen in de gemeente Soest.”
Tegel van sortie 7
De weg had ook invloed op andere wegen in de wereld?
“Ja, klopt, dat wordt wel gezegd. Deze weg zou een grote inspiratiebron voor beroemde wegen zijn geweest, zoals de Champs-Élysées in Parijs en Unter den Linden in Berlijn.”
Is de weg geworden zoals Van Campen het wilde?
“In 1672 ging het economisch slecht met Nederland, het was het ‘rampjaar’. Daardoor zijn de plannen van Van Campen allemaal wat afgezwakt. Een paar landgoederen zijn gebouwd, maar veel grond werd niet verkocht. Hoewel de Wegh der Weegen niet de bedoelde uitstraling van buitenplaatsen heeft gekregen, bleef het wel een belangrijke verbindingsweg tussen Utrecht en Amersfoort.”
Hoe zijn ze na het rampjaar verdergegaan?
“In de loop der tijd hield het idee om alleen maar mooie villa’s op de kavels neer te zetten geen stand. De weg en de kavels raakten in verval tot de tweede helft van de negentiende eeuw. Geleidelijk aan ontstond er meer bebouwing, kwamen er meer bedrijven, kazernes, kloosters enzovoorts. De weg zelf bleef belangrijk als verbindingsweg. In 1808 werd hij verhard.”
Wat zie je nu nog van de Wegh der Weegen terug?
“De weg en de verdeling van de grond in vakken is nog steeds goed te zien, zeker als je met ‘Google Earth’ het stuk van bovenaf bekijkt. Het meest authentieke deel is nog te zien vanaf de Stichtse rotonde, richting Soesterberg. Dit komt nog het meest overeen met het gedachtegoed van Jacob van Campen.”
Luchtfoto Amersfoortseweg
Hoe proberen jullie als stichting de weg ‘levend’ te houden?
“De doorgaande weg en de zijstraten hebben nieuwe straatnaamborden gekregen. Daarop staat ‘Wegh der Weegen’ en het nummer van het betreffende vak of sortie. Op de fietspaden en wandelpaden zie je aan beide kanten van de weg tegels die de nummering van de ‘sorties’ aangeven. Op meerdere plekken, zoals in bushokjes en op borden bij toegangswegen vermelden we de (achtergrond van de) weg en we sturen geregeld een nieuwsbrief naar zo’n 350 geïnteresseerden.”
Waar maken jullie je als stichting hard voor?
“We willen dat meer mensen de geschiedenis van de weg leren kennen. En we zorgen dat het oude karakter behouden blijft. Als er plannen komen voor bouw of andere veranderingen langs de weg, mogen wij met de gemeenten en provincie meekijken. Zij houden daarbij ook rekening met het ‘streefbeeld’, een document waarin we, samen met omwonenden, hebben opgeschreven aan welke voorwaarden voldaan moet worden bij nieuwe plannen langs de weg.”
Meer informatie is te vinden op www.weghderweegen.nl.
Landgoed Oude Tempel